hi

Электрон хичээл ASP.NET Лекц ¹9 Thursday, April 09, 2009 9:34 AM CSS-ийн тухай, CSS-ийн дүрэм ба бичлэг CSS-ийг хэрхэн ашиглах, CSS Background CSS Text, CSS Font, CSS Border, CSS Outline CSS Margin, CSS Padding, CSS List, CSS Table CSS гэж юу вэ? • CSS гэдэг нь Cascading Style Sheets үгийн товчлол • HTML элементүүдийг хэрхэн харуулах стайлууд • Стайлууд нь Style Sheet үүдээс бүрдэнэ • Стайл нь HTML 4.0 ээс эхлэх ашиглагдаж ирсэн • Гадаад Style Sheet-үүд нь CSS файлууд юм Дүрэм буюу бичлэг CSS бичлэг нь 3 хэсгээс бүрдэнэ: сонгогч, шинж чанар ба утга: Сонгогч {шинж чанар: утга} Сонгогч нь энгийн HTML элемент болон tag – аар нэрлэгдсэн байж болно. Шинж чанар болон утга нь утга олгох цэгээр тусгаарлагдсан байх ба тэдгээр нь {} хаалтанд байна. body {color: black} Санамж: Хэрэв утга нь 2 буюу түүнээс тооны үгээс бүтсэн бол давхар ковичка /“/ аар нээж хаана: p {font-family: "sans serif"} Санамж: Хэрэв нэг сонгогч дотор 2 буюу түүнээс дээш тооны шинж чанар болон утгуудыг оруулж байгаа бол цэг таслалаар тусгаарлах хэрэгтэй. p {text-align:center; color:red} Тухайн нэг сонгогч дотор олон тооны шинж чанар бичиж байгаа тохиолдолд бүх шинж чанарыг нэг мөрөнд бичвэл шинж чанаруудыг харах болон өөрчлөхөд хялбар байх үүднээс шинж чанар бүрээр нэг мөрөнд харуулах нь илүү тохиромжтой байдаг: P { text-align: center; color: black; font-family: arial } Бүлэглэх Та хэд хэдэн сонгогчийг бүлэглэх боломжтой. Ингэж бүлэглэхдээ та сонгогчуудыг таслалаар тусгаарлаж бичнэ. Жишээ нь доорх жишээн дээр бүх header элементийн өнгийг ногоон болгож байна: h1,h2,h3,h4,h5,h6 { color: green } Класс сонгогч Нэг төрлийн HTML элементүүдийн стайлыг өөр өөр сонгогчоор тодорхойлохын тулд клаас сонгогчийг ашигладаг. Доорх жишээн дээр p элементийг өөр өөр сонгогчоор тодорхойлсон байгааг харж байна. p.right класс сонгоч нь р элементийн текстийг баруун хэсэгрүү нь шахаж байруулж байгаа бол p.center класс сонгогч нь голлуулж харуулна: p.right {text-align: right} p.center {text-align: center} Дээрх 2 классын HTML document дээр дараах байдлаар ашиглана: This paragraph will be right-aligned. This paragraph will be center-aligned. Санамж: Хэрэв элементэд 2 буюу түүнээс дээш тооны класс ашиглах гэж байгаа бол дараах байдлаар бичнэ: This is a paragraph. Дээрх жишээн дээр "center" болон "bold" классуудыг ашигласан байна. Та тухайн бичсан классаа зөвхөн тухайн элементэд биш олон төрлийн элементэд ашиглах хэрэгтэй бол та классын нэрээ цэгээр эхлүүлэн бичихэд л хангалттай. Нэг ёсондоо элементийн нэрийг бичихгүй бол бүх элементэд ашиглаж болно гэсэн үг: .center {text-align: center} Доорх жишээн дээр тухайн классыг ашигласан байна: This heading will be center-aligned This paragraph will also be center-aligned. Классын нэрийг тоогоор эхлүүлж болохгүй. Элементийн атрибутаар харгалзуулан стайл нэмэх Доорх жишээн дээр input элементийн type атрибутийн утга нь text байгаа үед стайл нэмэх бол дараах байдлаар бичнэ: input[type="text"] {background-color: blue} Id сонгогч Та тухайн HTML элементийн Id-аар харалзуулан стайл нэмэхдээ дараах байдлаар бичнэ. Id сонгогч нь # тэмдэгтээр эхэлнэ. Дараах жишээ нь green гэсэн нэртэй Id сонгогч. #green {color: green} Тухайн элеменд л ашиглах Id сонгогчийг дараах байдлаар бичнэ. P элементэд л ашиглана. p#para1 { text-align: center; color: red } Id нь тоогоор эхэлж болохгүй. CSS - д тайлбар бичих CSS файлд өөр бусад кодуудын адил тайлбар бичих боломжтой байдаг. Тайлбар ашиглахнаар та өөрийн бичсэн css файлаа засахад хялбар болно. Тайлбар нь “/*” –аар эхэлж “*/”-аар дуусна: /* This is a comment */ p { text-align: center; /* This is another comment */ color: black; font-family: arial } Style Sheet оруулах Style Sheet – ийг үндсэндээ 2 ангилна. Гадаад болон дотоод Style Sheet. Гадаад Style Sheet Гадаад style sheet нь олон хуудсан дээр ашиглах боломжтой. Түүнийг ашигласнаар хуудас засвар хийх шаардлага гарвал зөвхөн тухайн файлыг л өөрчлөхөд хангалттай. Style Sheet-ийг оруулахдаа таг дотор таг ашиглан оруулна: href="mystyle.css" /> Гадаад style sheet-ийг ямарт text editor дээр засварлах боломжтой байдаг ба Style Sheet нь .css төрөлтай файл байна. hr {color: sienna} p {margin-left: 20px} body {background-image: url("images/back40.gif")} Дотоод style sheet Дотоод style sheet-ийг зөвхөн тухайн нэг хуудсан дээр ашиглана. Түүнийг бичихдээ таг дотор Нэг мөр style sheet Нэг мөр style sheet гэдэг нь бүх шинж чанар болон утгууд нь нэг мөрөнд бичигддэг. Ба түүнийг ашиглахдаа тухайн элементийн style атрибут дотор бичигдэх ба шинж чанар болон утгуудаас бүрдэнэ. Шинж чанар болон утгууд нь цэг таслалаар тусгаарлагдана: This is a paragraph Олон мөр Style Sheets Олон мөр style sheet гэдэг нь шинж чанар болон утгууд нь тус тусдаа мөрөнд байна. h3 { color: red; text-align: left; font-size: 8pt } CSS Background шинж чанарууд CSS background шинж чанарууд нь танд элементийн суурь хэсгийн удирдах боломж олгоно. Тухайн шинж чанарыг дэмждэг вэб броузер: IE: Internet Explorer, F: Firefox, N: Netscape. Шинж чанар Тайлбар Утгууд IE F N W3C background Тус шинж чанараар бусад бүх шинж чанаруудыг удирдах боломжтой. background-color background-image background-repeat background-attachment background-position 4 1 6 1 background-attachment Суурь хэсгийн зургийг яаж харуулах scroll fixed 4 1 6 1 background-color Элементийн суурь хэсгийн өнгө тодорхойлох color-rgb color-hex color-name transparent 4 1 4 1 background-image Суурь хэсэгт зураг тодорхойлох url(URL) none 4 1 4 1 background-position Суурь хэсэгт зураг оруулах байрлал. top left top center top right center left center center center right bottom left bottom center bottom right x% y% xpos ypos 4 1 6 1 background-repeat Суурь хэсэгт зураг байрлуулахдаа давтаж харуулах эсэх, яаж давтах repeat repeat-x repeat-y no-repeat 4 1 4 1 CSS Text шинж чанар CSS text шинж чанар нь текстийн харагдах байдлыг удирдах боломж олгоно. Энэ нь өнгө өөрчлөх, тэмдэгтүүдийн хоорондын зайг ихэсгэх болон багасгах, текстын байрлалыг тодорхойлох зэрэг боломжтой. Шинж чанар Тайлбар Утгууд IE F N W3C color Текстийн өнгө color 3 1 4 1 direction Текстийн заавар ltr rtl 6 1 6 2 line-height Шугамын өргөн normal number length % 4 1 4 1 letter-spacing Тэмдэгтүүдийн хоорондын зайг өсгөх болон багасгах normal length 4 1 6 1 text-align Текстийн байрлал left right center justify 4 1 4 1 text-decoration Текстийн хэлбэржүүлэлт none underline overline line-through blink 4 1 4 1 text-indent Indents the first line of text in an element length % 4 1 4 1 text-shadow Текстийн дүрсжүүлэлт none color length text-transform Controls the letters in an element none capitalize uppercase lowercase 4 1 4 1 unicode-bidi normal embed bidi-override 5 2 white-space Sets how white space inside an element is handled normal pre nowrap 5 1 4 1 word-spacing үг хоорондын зай normal length 6 1 6 1 CSS Font Properties The CSS font properties allow you to change the font family, boldness, size, and the style of a text. Note: In CSS1 fonts are identified by a font name. If a browser does not support the specified font, it will use a default font. Шинж чанар Тайлбар Утгууд IE F N W3C font A shorthand property for setting all of the properties for a font in one declaration font-style font-variant font-weight font-size/line-height font-family caption icon menu message-box small-caption status-bar 4 1 4 1 font-family A prioritized list of font family names and/or generic family names for an element family-name generic-family 3 1 4 1 font-size Sets the size of a font xx-small x-small small medium large x-large xx-large smaller larger length % 3 1 4 1 font-size-adjust Specifies an aspect value for an element that will preserve the x-height of the first-choice font none number - - - 2 font-stretch Condenses or expands the current font-family normal wider narrower ultra-condensed extra-condensed condensed semi-condensed semi-expanded expanded extra-expanded ultra-expanded - - - 2 font-style Sets the style of the font normal italic oblique 4 1 4 1 font-variant Displays text in a small-caps font or a normal font normal small-caps 4 1 6 1 font-weight Sets the weight of a font normal bold bolder lighter 100 200 300 400 500 600 700 800 900 4 1 4 1 CSS Border Properties The CSS border properties allow you to specify the style and color of an element's border. In HTML we use tables to create borders around a text, but with the CSS border properties we can create borders with nice effects, and it can be applied to any element. Browser support: IE: Internet Explorer, F: Firefox, N: Netscape. W3C: The number in the "W3C" column indicates in which CSS recommendation the property is defined (CSS1 or CSS2). Property Description Values IE F N W3C border A shorthand property for setting all of the properties for the four borders in one declaration border-width border-style border-color 4 1 4 1 border-bottom A shorthand property for setting all of the properties for the bottom border in one declaration border-bottom-width border-style border-color 4 1 6 1 border-bottom-color Sets the color of the bottom border border-color 4 1 6 2 border-bottom-style Sets the style of the bottom border border-style 4 1 6 2 border-bottom-width Sets the width of the bottom border thin medium thick length 4 1 4 1 border-color Sets the color of the four borders, can have from one to four colors color 4 1 6 1 border-left A shorthand property for setting all of the properties for the left border in one declaration border-left-width border-style border-color 4 1 6 1 border-left-color Sets the color of the left border border-color 4 1 6 2 border-left-style Sets the style of the left border border-style 4 1 6 2 border-left-width Sets the width of the left border thin medium thick length 4 1 4 1 border-right A shorthand property for setting all of the properties for the right border in one declaration border-right-width border-style border-color 4 1 6 1 border-right-color Sets the color of the right border border-color 4 1 6 2 border-right-style Sets the style of the right border border-style 4 1 6 2 border-right-width Sets the width of the right border thin medium thick length 4 1 4 1 border-style Sets the style of the four borders, can have from one to four styles none hidden dotted dashed solid double groove ridge inset outset 4 1 6 1 border-top A shorthand property for setting all of the properties for the top border in one declaration border-top-width border-style border-color 4 1 6 1 border-top-color Sets the color of the top border border-color 4 1 6 2 border-top-style Sets the style of the top border border-style 4 1 6 2 border-top-width Sets the width of the top border thin medium thick length 4 1 4 1 border-width A shorthand property for setting the width of the four borders in one declaration, can have from one to four values thin medium thick length 4 1 4 1 ASP.NET Лекц ¹8 Thursday, April 09, 2009 9:35 AM ASP.NET хамгаалалт буюу аюулгүй байдал Програм хангамжийг хөгжүүлэхэд хамгийн чухал зүйлүүдийг нэг бол хамгаалалт юм. найдвартай аюулгүй байдлын загвар болон хэлбэр нь энэхүү програм хангамжийн хөгжил дэвшилд нөлөөлөхүйц хүчин зүйл юм. ASP.NET дахь аюулгүй байдал нь үндсэндээ 3 үндсэн нэр томъёог хамааруулан ойлгодог. Үүнд: - Authentication – Өгөгдөл хянах - Authorization – Зөвшөөрөл - Impersonation - Зохиогч Энгийнээр эвч үзвэл хэрэглэгчийн тодорхойлолтыг албан ёсны болгох ба энэ нь эх үүсвэртэй /Нөөц/ холбоотой хэсэг юм. Энэ нь ASP.NET – ын аюулгүй байдлын тухай бөгөөд эдгээрийн зарчим, түүний бүрдлийн талаар хэлэлцэж байна. Шинээр хүсэлт ирэхэд зохиогчийн эрх зөвшөөрөл авах тал дээр анхаарал хандуулна. IIS- д анхаарал хандуудах үед эхлээд хүсэлтийг хүчин төгөлдөр эсэхийг шалгана. Хэрэв зохиогчийн хэлбэр нь сөрөг буюу өөр өөр байвал автоматаар эрх нь зөвшөөрөгдөнө. Хэрэв энэ хэлбэр нь web.config.filesetting- д ачаалагдсан бол IIS нь тусгайлан зөвшөөрөх эрхийн хяналтыг ASP.NET рүү захиалга шилжүүлэхээс өмнө гүйцэтгэнэ. Тэгээд ASP.NET нь хэрэгжүүлэлт /Impersonate/ ажиллаж байгаа эсэхийг үл харгалзан шалгана. Impersonation ажилласан үед ASP.NET нь даалгаьрыг гүйцэтгэж тухайн мөн чанарыг тодорхойлно. Өөрөөр хэрэглээний програм нь ASP.NET хэрэглэгчийн давуу эрх болон IIS бүийн машины тодорхойлолтыг хамтад нь гүйцэтгэнэ. Төгсгөлд нь ASP.NET нь эрх бүхий хэрэглэгчээр захиалагдсан /хүссэн/ нөөц үүсвэр дээр тулгуурлан албан ёсны эрхийн зөвшөөрөл авах ба хэрэв хэрэглэгч зөвшөөрөгдсөн бол IIS шугамаар захиалгыг буцаана. Дараах хэсгүүдэд эдгээр 3 нэр томъёог хэлэлцэн ASP.NET хэрэглээний програм бид хэрхэн хэрэгжүүлэх боломж байгаагаар ярина. Authentication – Хэрэглэгчийн хандалт Энэ нь хэрэглэгч хүчинтэй / эрхтэй / байгаа эсвэл хэрэглэгчийн тодорхойлолт дээр үндэслэгдээгүй эсэхээс үл харгалзан тодорхойлж байдаг. хэрэглэгч нь түүний эх үүвэрээс хангах нөөц рүү нэвтрэх эрх бүхий зөвшөөрөл авах бололцоотой. Хэрэглээний програмын файл нь ASP.NET-д зориулагдсан бүхий л тохиргоог агуулж байдаг. захиалыгчийн эрх бүхий нийлүүлэгч нь систем дэх хэрэглэгчийн IP – г багтаахад хэрэглэгддэг. ASP.NET – д хэрэглэгчийн эрхийг зөвшөөрөх 3 арга байдаг. Үүнд : 1. Forms authentication 2. Windows authentication 3. Passport authentication Forms authentication – формуудын хандалт Cookie – нууд нь текст файл эсвэл өгөгдлийн бааз дээр байрладаг бөгөөд хэрэглэгчийн нэр болон нууц үгийг хадгалдаг. Энэ нь Cookie болон Session – ыг хамтад нь дэмждэг. Нэвтрэх хуудсанд хандахдаа хэрэглэгчийн нууцлалтыг хангасан байх шаардлагатай. Хоосон хэрэглэгч ? тэмдэгтийг зөвшөөрдөггүй. Нэвтрэх товчны болон формын өгөгдөл хяналтын утгууд нь голчлон өгөгдлийн бааз дээр хадгалагдах ба хэрэглэгч хэрэглэгчийн нэр болон нууц үгээр нэвтэрнэ. Дараах код нь нэвтрэлт амжилттай болсон эсэхийг харуулна. String username = txtUserName.Text; String password = txtPassword.Text; Bool isUserValid = false; /code to validate the user name and password/ If (isUserValid) { FormsAuthentication.RedirectFromLoginPage(txtUserName.Text, False); Else /user is not valid/ lblMessage.Text = “Invalid login…”; } RedirectFromLoginPage функц нь хэрэглэгчийн нэвтрэх эрх үүсгэх ба шаардлагатай URL болон default URL – уудыг хэрэглэгч рүү илгээдэг. Хэдий тийм боловч хамгаалалтын зарим нэг шалтгаанууд нь хэрэглэгчийн нэвтрэлтийг тохиргооны файлаар хангадаг. Формын нэвтрэх хандалт нь хэрэглэгчийн өгөгдлийн бааз болон өгөгдлүүдийг хадгалдаг. ValidateUserCredentials функц нь хэрэглэгчийн нэр болон нууц үгийг зөвшөөрч, зөв оруулсан бол өгөгдлийн баазтай холбогдоно. Windows authentication – цонхнуудын хандалт Цонхнуудын хандалт нь хэрэглэгчийн өгөгдөл хяналтыг ашигладаг. Дараах код нь ASP.NET цонхны хандалтуудыг хийнэ. Нэргүй буюу хоосон хэрэглэгчдийг одоор /*/ дүрслэн үзүүлдэг. Цонхнуудын нэвтрэх хандалт нь дараах төрлүүдтэй. - Хоосон нэвтрэх хандалт - Үндсэн нэвтрэх хандалт - Лавлах нэвтрэх хандалт - Нэгтгэх нэвтрэх хандалт Хоосон нэвтрэх хандалт нь IIS – ыг хүлээн зөвшөөрч ASP.NET – д нэвтэрдэг. Харин үндсэн нэвтрэх хандалт нь цонхнуудын хэрэглэгчийн нэр болон нууц үгүүдээр хангах шаардлагатай. Лавлах нэвтрэх хандалт болон нэгтнэх хандалт нь хэрэглэгчийн нууц үгийг сүлжээ рүү илгээнэ. Passport authentication – нэвтрэх шалгалт Нэвтрэх шалгалт нь шалгалтын үйлчилгээнд төвлөрдөг бөгөөд микрософтийн нэвтрэх үйлчилгээ нь хэрэглээний програмын хэрэглэгчдийг шалгахын тулд хэрэглэгддэг. Зөвхөн тэмдэгт таних үйлчилгээнд суулгагдсан ямар ч сайт хүлээн авах нэр болон нууц үгийг хэрэглэгчид хэрэглэхийг зөвшөөрдөг. Authorization – зөвшөөрөл Өмнө нь нэвтэрсэн хэрэглэгчид хялбар аргаар нэвтрэх явц юм. зөвшөөрөл нь зөвхөн нэвтрэх эрхтэй хэрэглэгчдэд л олгогдохоос бүртгэл хийлгээгүй хэрэглэгчид хэрэглээний програм хүлээн авах боломжийг олгодог. Тусгай зөвшөөрлийн бүтэц нь Зөвшөөрлийг 3 ангилдаг. үүнд: - Зөвшөөрлийн файл : энэ нь зөвшөөрлийн файлын модульциар хэлбэрждэг бөгөөд хэрэглээний програм нь windows –ийн көвшөөрлийг ашиглан хэлбэржин идэвхиждэг байна. хэрэглэгчид файлыг хүлээн авах хэрэгтэй юу үгүй юу гэдгийг файлын хүлээн авах хяналтын багана тодорхойлохын тулд зөвшөөрлийн файлаар шалгагддаг. - ACL зөвшөөрөл : энэ зөвшөөрөл нь Windows - ыг таниулахын тулд юмуу ASP.NET – ийн үйлдэл Windows – ийг таних боломжгүй үед хэрэглэгддэг. - URL зөвшөөрөл : энэ нь URL зөвшөөрлийн модуляциар хэлбэрждэг бөгөөд ASP.NET хэрэглээний програмын хэрэглэгч хэрэглэгч URL рүү нэвтрэх гарц болдог байна. Энэ модульци нь сонголттойгоор хэрэглэгддэг төдийгүй хэрэглээний програмын хэсгүүдэд байгаа тусгай хэрэглэгчид рүү нэвтрэх боломж олгодоггүй. Шалгалт нь хэрэглээний програмын веб дэх файлыг тодорхойлдгоороо зөвшөөрөлтэй адил юм. Доорх жишээ нь бид хэрхэн ASP.NET –д ашиглагдаж байгаа хэрэглээний програмын файл дах зөвшөөрлийг ашиглаж болох талаар юм. ASP.NET хэрэглээний програмын хэрэглэгчдийг та get юмуу post – оор хязгаарлах юмуу нэмж болно. Дараах код нь зарим хэрэглэгчид зөвхөн get – ийг хийж байх зуур бид хэрхэн post –ийг хийж Jude хэрэглэгч болж болох вэ? гэдгийг харуулна. ASP.NET Лекц ¹7 Thursday, April 09, 2009 9:23 AM Өгөгдөл хянах контролууд : энэ контролууд нь оролтын контролын өгөгдлийг хянадаг. Хэрэв өгөгдөл байхгүй бол хянагч нь алдааны мэдээллийг дэлгэцэнд гаргана. Энэ контролыг үүсгэх бичиглэл нь Өгөгдөл хянах контролууд Тайлбар CompareValidator Нэг оролтын контролын утгыг нөгөө оролтын контролын утгатай харьцуулна. CustomValidator Хэрэглэгчийн бичсэн функцийн дагуу оруулсан мэдээллийг шалгана. RangeValidator Хэрэглэгчийн оруулсан мэдээлэл 2 өгөгдлийн хооронл байгаа эсэхийг шалгана. RegularExpressionValidator Өгөгдөлөө зөв оруулсан эсэхийг бататган шалгана. RequiredFieldValidator Өгөгдөл оруулсан эсэхийг шалгана. ValidationSummary Бүх алдааны мэдээллийг вэб хуудсанд харуулна. Compare Validator контрол : Нэг оролтын контролын утгыг нөгөө оролтын контролын утгатай харьцуулна. Шинж чанарууд Тайлбар BackColor CompareValidator control – ын дэвсгэрийн өнгийг өөрчилнө. ControlToCompare Контролуудын нэрийг харьцуулна. ControlToValidate Контролуудын дугаарыг батлана. Display Дэлгэцийн төлөв байдлыг хянана. Эдгээр утгууд нь : * None * Static * Dynamic EnableClientScript client-side script – ийг зөвшөөрөх эсэх Enabled Validation идэвхитэй эсэх ErrorMessage Энэ контрол нь алдааны мэдээллийг дэлгэцэнд гаргана. ForeColor Үндсэн өнгийг өөрчилнө. id Тухайн өгөгдөл шалгах контролын ID IsValid Энэ контрол нь үнэн, худал эсэхийг шалгана. Operator Энэ нь харьцуулалт хийнэ. Операторууд нь * Equal – Тэнцүү * GreaterThan – Их * GreaterThanEqual – Их буюу тэнцүү * LessThan – Бага * LessThanEqual – Бага буюу тэнцүү * NotEqual – Тэнцүү биш * DataTypeCheck runat Энэ нь сервер контрол юм. Зөвхөн "server" бичлэг байна. Text Өгөгдөл хянах бүтэлгүйтвэл дэлгэцэнд гаргана. Type Өгөгдлийн төрөл болон утгуудыг харьцуулна. Төрлүүд нь * Currency – мөнгө * Date - өдөр * Double төрөл * Integer төрөл * String төрөл ValueToCompare Утгуудыг харьцуулна. CustomValidator контрол : Хэрэглэгчийн бичсэн функцийн дагуу оруулсан мэдээллийг шалгана. Шинж чанар Тайлбар BackColor CustomValidator- ийн дэвсгэрийн өнгө ClientValidationFunction Хэрэглэгчийн бичсэн өгөгдөл шалгах функц. ControlToValidate The id of the control to validate Өгөгдөл шалгах контролын ID Display Дэлгэцийн төлөв байдлыг хянана. Эдгээр утгууд нь : * None * Static * Dynamic EnableClientScript client-side script – ийг зөвшөөрөх эсэх Enabled Validation идэвхитэй эсэх ErrorMessage Энэ контрол нь алдааны мэдээллийг дэлгэцэнд гаргана. ForeColor Үндсэн өнгийг өөрчилнө. id Тухайн өгөгдөл шалгах контролын ID IsValid Энэ контрол нь үнэн, худал эсэхийг шалгана. OnServerValidate client-side script – ийг зөвшөөрөх эсэх runat Энэ нь сервер контрол юм. Зөвхөн "server" бичлэг байна. Text Өгөгдөл хянах бүтэлгүйтвэл дэлгэцэнд гаргана. RangeValidator Control : Хэрэглэгчийн оруулсан мэдээлэл 2 өгөгдлийн хооронл байгаа эсэхийг шалгана. Энэ нь тоо болон тэмдэгт байж болно. Дээрхээс ялгаатай нь MaximumValue Оруулах контролын хамгийн их утга MinimumValue Оруулах контролын хамгийн бага утга RegularExpressionValidator control : Өгөгдөлөө зөв оруулсан эсэхийг бататган шалгана. Шинж чанар Тайлбар BackColor CustomValidator- ийн дэвсгэрийн өнгө ClientValidationFunction Хэрэглэгчийн бичсэн өгөгдөл шалгах функц. ControlToValidate The id of the control to validate Өгөгдөл шалгах контролын ID Display Дэлгэцийн төлөв байдлыг хянана. Эдгээр утгууд нь : * None * Static * Dynamic EnableClientScript client-side script – ийг зөвшөөрөх эсэх Enabled Validation идэвхитэй эсэх ErrorMessage Энэ контрол нь алдааны мэдээллийг дэлгэцэнд гаргана. ForeColor Үндсэн өнгийг өөрчилнө. id Тухайн өгөгдөл шалгах контролын ID IsValid Энэ контрол нь үнэн, худал эсэхийг шалгана. OnServerValidate client-side script – ийг зөвшөөрөх эсэх runat Энэ нь сервер контрол юм. Зөвхөн "server" бичлэг байна. Text Өгөгдөл хянах бүтэлгүйтвэл дэлгэцэнд гаргана. RequiredFieldValidator control : Өгөгдөл оруулсан эсэхийг шалгана. Шинж чанар Тайлбар BackColor CustomValidator- ийн дэвсгэрийн өнгө ClientValidationFunction Хэрэглэгчийн бичсэн өгөгдөл шалгах функц. ControlToValidate The id of the control to validate Өгөгдөл шалгах контролын ID Display Дэлгэцийн төлөв байдлыг хянана. Эдгээр утгууд нь : * None * Static * Dynamic EnableClientScript client-side script – ийг зөвшөөрөх эсэх Enabled Validation идэвхитэй эсэх ErrorMessage Энэ контрол нь алдааны мэдээллийг дэлгэцэнд гаргана. ForeColor Үндсэн өнгийг өөрчилнө. id Тухайн өгөгдөл шалгах контролын ID IsValid Энэ контрол нь үнэн, худал эсэхийг шалгана. OnServerValidate client-side script – ийг зөвшөөрөх эсэх runat Энэ нь сервер контрол юм. Зөвхөн "server" бичлэг байна. Text Өгөгдөл хянах бүтэлгүйтвэл дэлгэцэнд гаргана. ValidationSummary control : Бүх алдааны мэдээллийг вэб хуудсанд харуулна. Шинж чанар Тайлбар DisplayMode Харуулах төрөл. * BulletList * List * SingleParagraph EnableClientScript client-side script – ийг зөвшөөрөх эсэх Enabled Validation идэвхитэй эсэх ForeColor Үндсэн өнгийг өөрчилнө. HeaderText ValidationSummary – ын толгой хэсгийн текст id Тухайн өгөгдөл шалгах контролын ID runat Энэ нь сервер контрол юм. Зөвхөн "server" бичлэг байна. ShowMessageBox Message box харуулах эсэх ShowSummary ValidationSummary – ыг харуулах эсэх Authentication : Login Control – Энэ контрол нь хэрэглэгчийн нэвтрэх хэсгийг дэлгэцэнд гаргана. Мөн хэрэглэгчийн нэр болон нууц үг оруулах эсэхийг зөвшөөрнө. Мөн энэ контролоор нууц үн болон шинж чанаруудыг нь өөрчилж болно. LoginView Control – энэ нь хоосон хэрэглэгч нэвтрэх болон дэлгэцийн мэдээлэл өөрчлөхийг зөвшөөрнө. Энэ контрол нь нэг болон хоёр бэлэн загвараас бүрдэнэ. Нэгдэх нь хоосон загвар, нөгөө нь нэвтрэх загвар. LoginStatus Control – энэ контрол нь дэлгэцэнд нэвтрэх холболт болон гарах холболтыг гаргана. Энэ нь нэвтрэх текст болон нэвтрэх зургийн шинж чанараас бүрдэнэ. LoginName – Энэ контрол нь хэрэглэгчийн нэвтрэх нэрийг дэлгэцэнд гаргана. PasswordRecovery Control – энэ нь хэрэглэгчийн нууц үгийг сэргээх болон эмайл хаяг шинээр үүсгэхийг зөвшөөрнө. Мөн шинэ нууц үг үүсгээд оронд нь жинхэнэ нууц үгийг хэрэглэгч рүү илгээнэ. Энэ нь нууц асуулт болон нууц хариулттай байна. Жишээ нь: SubmitButtonText="Get Password" SubmitButtonType="Link"> Subject="Your new password" BodyFileName="PasswordMail.txt" /> CreateUserWizard Control - энэ нь хэрэглэгчийн мэдээллийг цуглуулдаг. Хэрэглэгчийн мэдээлэл нь · User name – Хэрэглэгчийн нэр · Password – нууц үг · Confirmation of password – нууц үгээ дахин давтах · E-mail address – эмайл хаяг · Security question – нууц асуулт · Security answer – нууц хариулт This information is used to authenticate users and recover user passwords, if necessary. Хэрэглэгчийн мэдээлэлд нэр болон нууц үг зайлшгүй хэрэгтэй. ContinueDestinationPageUrl="~/Default.aspx"> Title="Sign Up for Your New Account"> Title="Complete"> ChangePassword Control – энэ нь хэрэглэгчийн нууц үгийг солихыг зөвшөөрнө. Хэрэглэгч нууц үгээ оруулаад түүнийгээ дахин давтан оруулахад л хангалттай. Нууц үг зөв бол таны нууц үг өөрчлөгдөнө. өөрчлөгдсөн бол таны эмайл хаяганд мэдээ ирнэ. Мөн энэ нь 2 authentication – тай. Authenticated болон non-authenticated. Семинар ¹5 Thursday, April 09, 2009 9:35 AM Өгөгдлийн сантай холбох Media files video-play.mp4 (0 bytes) ASP.NET лекц ¹6 Thursday, March 19, 2009 8:36 AM IIS буюу Internet Information Services ийн тухай Энэ IIS буюу Internet Information Service нь Microsoft компани бүтээсэн Microsoft Windows сервер дээр интернэтэд суурилсан үйлчилгээ үзүүлдэг вэб сервер юм. Энэхүү сервер нь хэрэглээгээрээ дэлхийд хоёрдугаар ордог бөгөөд нэгдүрээр байранд Apache HTTP сервер ордог. 2008 оны 11 сарын байдлаар нийт вэбийн 34.49 хувь нь тухайн серверийг ашигласан байна. Тус сервер нь FTP, FTPS, SMTP, NNTP болон HTTP, HTTPS агуулсан байдаг. Хувилбарууд • IIS 1.0, Windows NT 3.51 • IIS 2.0, Windows NT 4.0 • IIS 3.0, Windows NT 4.0 Service Pack 3 • IIS 4.0, Windows NT 4.0 Option Pack • IIS 5.0, Windows 2000 • IIS 5.1, Windows XP Professional, Windows XP Media Center Edition • IIS 6.0, Windows Server 2003 ба Windows XP Professional x64 Edition • IIS 7.0, Windows Server 2008 ба Windows Vista (Business, Enterprise, Ultimate Editions) • IIS 7.5, Windows Server 2008 R2 (Beta) and Windows 7 (Beta) Түүхэн замнал Microsoft ийн анхны вэб серверийн шинжилгээ судлагааны төслийг Scotland дахь Edingburgh – ийн Их Сургуулийн Европын Microsoft Windows NT академийн төв хэрэгжүүлсэн. Ийнхүү Windows NT 3.51 хувилбараас эхлэн Internet Information Services – ийг нэмэлт болгон суулгах боломжтой болсон. IIS 3.0 оос эхлэн Active Server Pages динамик скрипт гарсан. Microsoft вэб платформ Microsoft вэб платформ суулгах нь маш хялбар дараах зүйлсийг агуулна: • IIS • Visual Web Developer 2008 Express Edition • SQL Server 2008 Express Edition • Microsoft .NET Framework • Silverlight Tools for Visual Studio Тус вэб платпормыг дэмжих үйлдлийн системүүд: Windows Vista RTM, Windows Vista SP1, Windows XP, Windows Server 2003, Windows Server 2008 Supported Architectures: x86 and 64-bit Суулгах болон ашиглах Start --> Settings --> Control Panel --> Add or Remove Programs --> Add/Remove Windows Components "Internet Information Services (IIS)" гэсэн сонголтыг сонго. “Next” товч дарахад Insert CD гэсэн мэдээлэл гарна. Энэ үед та XP үйлдлийн системтэй CD гээ CD-ROM ндоо хийгээд OK дарснаар суулгаж эхэлнэ. За одоо бидний суулгасан зүйл маань ажиллаж байгаа эсэхийг шалгая. Start --> Run --> Type in "cmd" DOS команд хэсэгт “netstat -a” гэж бичээд ENTER товч дар. Ftp, smtp, http, болон HTTPS г бэлэн буюу active гэсэн мэдээлэл гарна. Одоо вэб серверийн ажиллаж байгаа эсэхийг шалгая. Өөрийн ашигладаг вэб броузерээ /Firefox, IE-Internet Explorer / нээгээд Address хэсэгт http://localhost/localstart.asp гэж бичээд ENTER дар. Өөр бусад нэмэлт тохиргоо хийх шаардлагатай. Start -> Settings -> Control Panel -> Administrative Tools -> Internet Information Services Та өөрийн компьютер нэр дээр дарахад вэб сайтууд харагдана. Та зармыг нь /web, FTP, SMTP/ баруун товчоо дарж түр зогсоож, зогсоож болно. Вэб сайтуудын үндсэн тохиргоо болон шинж чанаруудыг өөрчлөхдөө “Default Web Site” дээр баруун товчоо дараад Properties сонголтыг сонго. Web Site цэс • Description – тайлбар • IP Address – таны компьютерийн IP хаяг • TCP Port – энэ суулгасны дараа 80 байх ба хэрвээ та шаардлагатай бол өөрчилж болно. Хэрэв та 8080 болгож өөрчилсөн бол http://localhost:8080/myweb гэж ашиглана. • Connections - холболтын хүлээлгийн хугацаа тухайн хугацаанд холболт хийгдэнэ. • Enable logging – энэ вэб сайтын хандалтын бүртгэл хийж эсэхийг болон тухайн бүртгэлийг ямар төрлийн файлаар хадгалах тохиргоо Home Directory цэс • Local Path – Энэ нь таны вэб сайтын кодын байрлалыг зааж өгнө. • Write – тухайн код хэсгийн хавтасанд бичилт хийх буюу файл хуулах өөрчлөлт хий болох эсэх • Directory Browsing – Тухайн вэбийн кодын хавтасууд руу хандаж болох эсэх Documents цэс Энэ цэсэнд вэб сайтыг дуудахад эхэлж дуудагдах файлыг бүртгэх хэсэг Server Extensions цэс The FTP service. In Internet Information Services, click on "FTP Sites" to see the status of your FTP server. Default FTP Site дээр баруун товчоо дараад Properties сонголтыг сонго. FTP Site цэс • Description – нэрийг дурын нэрээр өөрчилнө. • IP Address – таны компьютерийн IP хаяг • TCP Port - • Connections - холболтын хүлээлгийн хугацаа хамгийн ихдээ 10 холболт хийгдэнэ. • Log Files – • Current Sessions – жагсаалтан дах хүмүүс вэб сайтанд зочлох Security Accounts цэс • Allow Anonymous Connections – This depend on what you want to do with your FTP server. • Username - This is the account name that is given to the ftp user. It takes the form "IUSR_(your computer name)". Do not delete this account in your control panel otherwise people will not be able to use any of your Internet Services. • FTP Site Operators - Controls who gets to administer your FTP site. Tab: Messages • Welcome: Type in your greeting or leave it blank. • Exit: Same as Welcome • Maximum connections: Insert any number less than 10 since you're capped at 10. If you have 10 ftp connections, that means that nobody will be able to visit your website since the ftp and web both share 10 connections together. Tab: Home Directory • Local path: This you can change. Actually it makes more sense to make the root FTP directory one level up from your website since you will probably administer your website using FTP. The SMTP service. In Internet Information Services, click on "Default SMTP Virtual Server" to see the status of your FTP server. Email! Before the email will work correctly, we must setup a few things. Click on "Default SMTP Virtual Server" and then click on "Domains". Right click on "Domains" and select "New" -> "Domain" A wizard pops up and then you should click on "Alias" then "Next". Type in the domain name that the email server should respond to. In my case, it's "dslwebserver.com". Click "Finish". Right click on "Default SMTP Virtual Server" then select "Properties". Most of these functions depend on what your needs are. You can simply experiment with the settings and keep sending email to yourself to see if the changes work for you. Tab: Access • You may have to play with the "Relay" settings to allow computers on your network to use the SMTP server to relay mail out. Make sure you check these settings carefully since you don't want to be an open relay for spam. ASP.NET лекц ¹5 Thursday, March 19, 2009 8:29 AM ASP.NET хуудсыг өгөгдлийн сантай холбох Өгөгдлийн сан гэж юу вэ? Ямар нэгэн хэрэгтэй мэдээллүүдийн эмх цэгцтэй цуглуулгыг өгөгдлийн сан гэнэ. Мэдээллийн сан, өгөгдлийн сан гэдэг нь нэг ойлголт юм. Цаашид бид Database гэж нэрлэх ба хүний нөөцийн өгөгдлийн санг шижээ болгон ашиглана. SQL Server 2000 гэж юу вэ? SQL Server 2000 гэдэг нь төрөл бүрийн өгөгдлийн сангийн бүтцийг тодорхойлох, үүсгэх, боловсруулахад ашиглагддаг хамгийн хүчирхэг програмуудын нэг юм. SQL Server 2000 програм нь PHP, Delphi, Visual Basic, Dot net зэрэг програмуудын тусламжтайгаар мэдээлэлтэй хурдан шуурхай, хялбар харьцах боломжийг олгодог. SQL Server 2000 – ийн онцлог давуу тал • Томоохон хэмжээний өгөгдлийн санг зохион байгуулдаг. • Төрөл бүрийн өгөгдлийн сан, файлтай хамтарч ажилладаг. • Энгийнээс болон өндөр түвшний бүх хэрэглэгчдэд зориулсан ашиглахад хялбар. • Хэрэглэгчийн нууцлал хамгаалалтыг дээд зэргээр хангадаг. • Microsoft – ийн бүтээгдэхүүн учраас бусад програмуудтай бүх талаараа зохицож ажилладаг. • Ижил төрлийн өгөгдлийн сангийн програмуудаас дэлхий нийтээрээ хамгийн түгээмэл ашигладаг. • Интернэттэй холбогдон ажиллах боломжууд давуу байдаг. SQL Server 2000 Install хийх 1. Техник хангамжийн шаардлага : SQL Server 2000 програмыг компьютер дээрээ суулгахад таны компьютер доорхи шалгуурыг хангасан байх ёстой. SQL Server 2000 програмыг аль болох өндөр үзүүлэлттэй компьютер дээр суулгаж ашиглахыг зөвлөж байна. • Processor : Windows NT, Windows 2000, Windows XP зэрэг үйлдлийн систем дээр суулгах тохиолдолд хамгийн багадаа Intel Pentium 166mhz ба түүнээс дээш хурдтай байх ёстой. Бусад үйлдлийн систем дээр өөр байдаг. • Memory : SQL Server Standard Edition, SQL Personal Edition хувилбар нь хамгийн багадаа 64МВ RAM шаарддаг бол SQL Server Enterprise Edition хувилбар нь 124МВ RAM шаардддаг. • Hard disk : Суулгах төрөл Шаардлагатай зай Full Installation 270MB Typical Installation 250MB Client Tools 100MB Analysis Services 30-50MB English Query 80MB Дээрх зай нь зөвхөн програм суулгахад шаардлагатай зай. Дээр нь таны өгөгдлийн сангийн хэмжээнээс хамаарч дискэнд нэмэлт зай хэрэгтэй болно. 2. Програм хангамжийн шаардлага : SQL Server – ийн ямар хувилбар сонгосноос хамаарч өөр өөр үйлдлийн системд тохирон ажиллах тул суулгахаас өмнө хувилбар болон үйлдлийн системийг анхаарах хэрэгтэй. Үйлдлийн систем /хувилбар/ Personal edition Standard edition Enterprise Edition Developer edition Desktop edition SQL Server 2000 Windows CE Edition Win98 * * WinNT 4.0 WorkStation * * * WinNT4.0 Server * * * * * WinNT 4.0 Enterprise edition * * * * * Win2000 Professional * * * Win2000 Server * * * * * Win2000 Advanced server * * * * * Win2000 Data Center Server * * * * * Windows CE * Үйлдлийн систем, Internet Explorer – оос өөр нэмэлт програм хангамж суулгалгүйгээр ажиллуулж болно. SQL Server install хийх Дээрх техник болон програм хангамжийн шаардлагуудыг хангасан бол SQL Server суулгахад бэлэн гэсэн үг. SQL Server 2000 Components – Install Database server – Next – Next гэх мэт Өөрийн компьютер дээр суулгах үед Local Computer сонголтыг сонгоно. Харин өөр компьютер дээр суулгах бол Remote Computer сонголтыг сонгоно. Шинээр инсталл хийх үед Create a new Instance of SQL server, or install Client Tools сонголтыг сонгох бөгөөд өмнө нь суулгасан инсталлаа засах, устгах үед Upgrade, Remove, or add components to an existing instance of SQL server сонголтыг сонгоно. Advanced options сонголтыг сонговол инсталл өөрчлөх, инсталлд байхгүй байгаа файл үүсгэх, нэмэлт функцүүдийг гүйэтгэх боломж олгодог. Client Tools Only сонголтыг сонговол бусад компьютер дээр суулгасан SQL Server рүү хандаж харилцагч байдлаар ажиллана. Өөрийн компьютер дээр өгөгдлийн санг үүсгэж чадахгүй зөвхөн бусад сервертэй хамтарч ажиллах болно. Server and Client tools сонголтыг сонговол өөрийн болон бусад сервертэй хамтарч ажиллаж чадна. Connectivity Only сонголтыг сонговол зөвхөн Microsoft Access – ийн боломжуудыг ашиглаж мөн сүлжээний орчинд хандалт хийж чадна. Бусад үйлдлүүдийг гүйцэтгэж чадахгүй. Үүний дараагаар серверийн нэр нэхнэ. Серверийн нэрийг 16-н тэмдэгтэнд багтааж өгнө. үүнд бичсэн нэрээр бусад серверүүдээс хандах болно. Default утгыг сонгосон бол тухайн компьютерийн нэрийг авна. Өгөгдлийн файл, өгөгдлийн өөрчлөлтийн файлын замыг заана. Өгөгдлийн файлын замыг зааж өгөхдөө windows суулгаагүй тусдаа дискийг сонговол илүү тохиромжтой. Програмын модуль Typical Minimum Custom Өгөгдлийн сангийн сервер Байгаа Байгаа Сонголтоор Цаашид сайжруулах боломж Байгаа Байхгүй Сонголтоор Replication Байгаа Байгаа Сонголтоор Текст бүтнээр хайх Байгаа Байхгүй Сонголтоор Хэрэглэгч удирдах хэрэгсэл Байгаа Байхгүй Байхгүй Хэрэглэгчтэй холбогдох Байгаа Байгаа Байгаа Online ном Байгаа Байхгүй Сонголтоор Development tools Зөвхөн debugger хэлбэрээр Байхгүй Tools –ийн сонголтууд Жишээ кодууд Байхгүй Байхгүй Жишээний сонголтууд Жишээний тохируулга Байгаа Байгаа Тохируулгын сонголтууд Анхдагч тохируулга болох Use the same account for each service. Auto start SQL server service тохируулгыг сонгогдсон бол SQL Server болон SQL Server Agent хоёулаа домайн хэлбэрээр ажиллахаар байдаг. Install шалгах Install хийж дууссаны дараа SQL server бүрэн суусан эсэх, системийн өгөгдлийн сангууд зөв газарт байгаа эсэх, бүрдүүлэгч, удирдагч програмууд суусан эсэх, зогсоох, түр зогсоож болох эсэх, өгөгдлийн баазтай холбогдож энгийн query гаргаж болох эсэхийг шалгана. Хэрэв install хийх явцад ямар нэгэн алдааны мэдээлэл гараагүй бол суулгах явцад оруулсан мэдээллийн дагуу фолдер үүссэн эсэхийг Explorer-оор, Start menu-д хэрэгтэй Tools байгаа эсэх, мөн Control panel-д тохиргоо зөв эсэхийг харахад болно. ASP.NET лекц ¹4 Thursday, March 19, 2009 8:17 AM Кодтой ажиллах Кодын хэсэг гэдэг нь Visual Basic ашиглаж байгаа тохиолдолд .vb харин CSharp дээр бичиж байгаа бол .cs файл байдаг. Кодын файл нь класс байдаг бөгөөд ASPX файлтайгаа холбож өгсөн байдаг. /<%@ Page Language="C#" AutoEventWireup="true" CodeFile="Default.aspx.cs" Inherits="_Default" %>/ CodeFile="Default.aspx.cs" нь тухайн файлын нэр Inherits="_Default" тухайн классын нэр. Код буюу кодын файлыг класс гэж нэршие. ASPX төрөлтэй файл нь Web form файл юм. Тиймээс хэрэглэхэд амар хэмээн форм гэж нэршие. Класс нь форм файлыг үүсгэхэд тухайн файлыг нэртэй адил класс болон файл үүсдэг. Формоос тухайн холбогдсон классийг нээж харахдаа F7 товчлуурыг ашиглана. Классыг дангаар нь үүсгэх /file->new->file->class/ боломжтой бөгөөд тухайн тохиолдолд APP_CODE гэсэн нэртэй хавтас үүсгэх үү? гэж таниас асууна. Үүсгэсэн тохиолдолд таны үүсгэсэн классыг тухайн вэб аль ч класс дотор ашиглах боломжтой болно. /APP_CODE/ хавтас дотор байгаа бүх классуудыг вэбийн бүх классуудад ашиглах боломжтой. Энэ нь та өөрийн бичсэн функц болон классуудыг тухайн хавтасанд хийснээр вэбийн бүх классуудад ашигласнаар кодыг давхцал буюу та нэг код буюу функцийг дахин бичихгүй гэсэн үг. Эсрэг тохиолдолд APP_CODE хавтасыг үүсгэхгүй бол тухайн тухайн классыг бүх классууд дээр ашиглах боломжгүй юм. Класс файлын бүтэц Csharp кодын класстай адил бөгөөд ялгаа нь тухайн класс нь System.Web.UI.Page классаас удамшсан байдаг. Классаас формын event буюу үйлдлүүдийг ашиллуулж контролуудтай ажиллана. Кодоос Контрол үүсгэх Кодоос контрол үүсгэхдээ тухайн контроллын классыг ашиглана. /Контрол нь системийн Web UI буюу web User Interface ийн класс юм. / Тухайн классыг ашиглана үүсгэнэ. Жишээн дээр тайлбарлавал илүү ойлгомжтой болов уу. Дээрх жишээн дээр Page Load /Page Load функц нь вэб формыг дуудахад ажилладаг юм. / Үйлдэл дээр Label классыг ашиглан lbl1 обьект үүсгэн тухайн обьектын Text-д утга оноогоод form1 дээрээ нэмж байна. Хэрэглэгчийн контрол буюу Web User Control Хэрэглэгчийн контрол нь жижиг буюу багасгасан вэб форм юм. Хэрэглэгчийн контролыг ашигласнаар формын код эм цэгцтэй жижиг болдог ба нэг ижил кодыг олон форм дээр ашиглаж байгаа бол түүнийгээ хэрэглэгчийн контрол болгосноор бичиглэл багасна гэсэн үг. Мөн хэрэглэгчийн контрол нь HTML толгой болон бие хэсэг байдаггүй. Зөвхөн код файлаа болон класстай холбосон хэсэг байдаг. Хэрэглэгчийн хэрэглэхдээ форм дээр нэмж хэрэглэнэ. Эхлээд хэрэглэгчийн контролооо үүсгэе. File->new->file->Web User Control Хэрэглэгчийн контрол Форм дээр нэмэхдээ формын дизайн руу шилжин тухайн хэрэглэгчийн контрол файлаа чирч тавина. Чирч тавьснаар дараах код форм дээр үүснэ. Тиймээс хэрэглэгчийн контролыг нэмэхдээ чирч тавьхаас гадна кодыг бичиж өгч болно гэсэн үг. Мастер хуудас Мастер хуудас нь вэб хийхэд амар хялбар болгоход зориулагдсан. Мастер хуудас дээр бичигдсэн контрол болон кодууд тухайн мастер хуудастай холбогдсон бүх формууд дээр харагдана. Нэг ёсондоо мастер хуудасны заасан байрлал дээр тухайн формын контролууд нэмэгдэж харагдана гэсэн үг. Мастер хуудас ашиглахын давуу тал нь тухайн вэбийн толгой хэсэг, цэс, хөл хэсэг нь мастер хуудсан дээр байрлана. Ингэснээр толгой хэсэг, цэс, хөл хэсгийн код нэг газар байна тэгхээр та тэдгээрийн кодыг форм болгон дээр бичих шаардлагагүй болж байна. Мастер хуудсыг үүсгэж ашиглахдаа: File->new->file-> Master page Хэсэгт формын контролууд байрлах болно. Шинээр вэб форм нэмэхдээ Select master page гэсэн хэсгийг сонгож тухайн мастер хуудсаа сонгож өгнө. Тэгснээр тухайн форм ContentPlaceHolder той холбогдож байна. ASP.NET лекц ¹3 Thursday, March 19, 2009 8:11 AM ASP.NET – ийн контролууд, тэдгээрийн хэрэглээ ASP.NET Standard Control-уудыг цувралаар тайлбарлаж жишээ код оруулъя гэж бодлоо хэрэгтэй зүйл гэдэгт итгэлтэй байна. Тухайлбал : • AdRotator • BulletedList • Button • Calendar • CheckBox • CheckBoxList • DropDownList • FileUpload • HiddenField • HyperLink • Image • ImageButton • ImageMap • Label • LinkButton • ListBox • Literal • MultiView and View • Panel • PlaceHolder • RadioButton • RadioButtonList • Substitution • Table • TextBox • Wizard • Xml Эхний Control болох AdRotator жишээ код түүний Attribute-ийн талаарх мэдээлэл эхлэе. Энэ хүү Control нь дэлгэцэнд banner мэтийн зургийг дэлгэцэнд үзүүлэхийг зөвшөөрдөг бөгөөд хуудсыг дахин үзэх болгонд зааж өгсөн зурагнууд цикл маягаар дэлгэцэнд гаргадаг юм. Хэрэв та VisualStudio 2003 ашигладаг бол анх суулгахдаа default-аар нь суулгасан бол таны My Document дотор Visual Studio Projects нэртэй фолдер үүссэн байх болно. web app windows application аль алийг нь бичсэн ч энэ фолдер дотор ажлын талбарынхаа нэрээ фолдер үүссэн байдаг. Харин VisualStudio 2005, VisualStudio 2008 ашигладаг бол My Document дотор Visual Studio 2005, Visual Studio 2008 гэсэн фолдер үүсэх ба web app windows application бичихэд тус фолдер дотор дэд фолдер үүсч ажлын талбар маань хадгалагддаг. Юуны учир энийг хэлж байна вэ гэвэл AdRotator Control -ийн ImageUrl Attribute-д үзүүлэх зургынхаа замыг зааж өгөхөд анхаарах хэрэгтэй гэсэн үүднээс хэлж байгаа юм. Attribute тайлбар ImageUrl -- үзүүлэх зургын зам NavigateUrl -- зураг дээр дарахад үсрэх зам AlternateText -- хулганы заагч байрлахад гарах текст Web Form контролууд Web Form контолууд нь сервер дээр vvсдэг ба ажилладаг. Ямар нэгэн vйлдэл хийгдсний дараа HTML-рvv хєрвєдєг ба энэ нь хэрэглэгчийн броаузер руу илгээгддэг. Бvх Web Form контролууд нь System.Web.UI.WebControls классаас удамшсан байдаг. Энэ суурь классад нийтлэг property-нууд тодорхойлогдсон байдаг. Жишээ нь: BackColor, Enabled, Font, ForeColor, Modifiers, TabIndex, Visible, Width г.м Дараах хvснэгтээс server-side контолууд, server-side vзэгдлvvдийг харж болно. Конртол Тайлбар Server-Side Event-vvд HTML код Label HTML хуудасан дээр текст харуулах None Label TextBox Хэрэглэгчэд єгєгдєл оруулах боломж олгоно TextChanged Button Жирийн button контрол ба click хийхэд сервер дээр vйлдэл хийгдэнэ. Нэмэлт мэдээллийг CommandName ба CommandArguments property-нуудаар дамжуулж болно Click, Command LinkButton Button-той тєстэй сервер лvv дамжуулна. Гэвч button нь hyperlink-тэй ижил харагдана Click, Command LinkButton ImageButton Дэлгэцэнд зураг харуулна. Хэрэв товшилт хийвэл, сервер лvv коммандын мэдээллэ дамжуулна. (хулгана координат г.м) Click Hyperlink Жирийн hyperlink(холболт) контрол None HyperLink DropDownList Жирийн HTML контролтой тєстэй. Гэвч єгєгдлийн баазтай бэхлэгдэж чаддаг. SelectedIndexChanged ListBox Жирийн HTML контролтой тєстэй. Гэвч єгєгдлийн баазтай бэхлэгдэж чаддаг. SelectedIndexChanged DataGrid Та энэ контролыг єгєгдлийн эхтэй бэхлэж, энэ нь бvх баганын мэдээллийг дэлгэцэнд гаргана. Мєн хуудсуудтай болгох, эрэмбэлэх, хялбар форматлах зэрэг боломжуудтай. CancelCommand, EditCommand, DeleteCommand, ItemCommand, SelectedIndexChanged, PageIndexChanged, SortCommand, UpdateCommand DataList Єгєгдлийг хvснэгтэн бус хэлбэрээр форматлана. Та єгєгдєлтэй бэхлэхдээ бэлэн загвар ашиглаж болно. CancelCommand, EditCommand, DeleteCommand, ItemCommand, SelectedIndexChanged, UpdateCommand Repeater Єгєгдлийг хvснэгтэн бус хэлбэрээр форматлана. Та єгєгдєлтэй бэхлэхдээ бэлэн загвар ашиглаж болно. None CheckBox Жирийн HTML контролтой адил хэрэглэгч сонгох ба vлсонгох боломжтой. CheckChanged CheckBoxList Дэлгэцэнд хамт ажилладаг бvлэг check box-уудыг vзvvлнэ. SelectedIndexChanged RadioButton Жирийн HTML контролтой маш тєстэй ба дэлгэцэн дэх товчлуурыг хэрэглэгч сонгох ба vлсонгох боломжтой. CheckChanged RadioButtonList Дэлгэцэнд хамт ажилладаг бvлэг radiobutton контролуудыг vзvvлнэ. SelectedIndexChanged Image Жирийн HTML контролтой маш тєстэй. Хуудасанд зураг байрлуулна. None Panel Бvлэг контролуудад хэрэглэгддэг. None Panel PlaceHolder Run time vед динамикаар server-side контролуудыг vvсгэх vед байрлуулах зэрэг vйлдлийг хийхэд хэрэглэгдэнэ. None Calendar HTML тєрлийн календар vvсгэдэг. Анхны огноо єгєх, урагш, хойш каледарыг гvйлгэх г.м SelectionChanged, MonthViewChanged AdRotator Дэлгэцэнд сурталчилгааны жагсаалтыг гаргахыг зєвшєєрдєг. Хэрэглэгч хуудсыг дахин vзэх болгонд сурталчилгаа нь цикл маягаар дэлгэцэнд гарна. None Table Жирийн HTML контролтой адил None RequiredFieldValidator Форм дох аль нэг контрол ямар нэг зvйлээр дvvргэгдсэн эсэхийг шалгана. Хэрэв буруу бол таны тодорхойлсон алдааны мэдээлэл энэ контрол дээр гарах болно. CompareValidator Форм дох 2 контрол дээрх мэдээллvvдийг харьцуулна. Хэрэв ижил биш бол таны тодорхойлсон алдааны мэдээлэл энэ контрол дээр гарах болно. RangeValidator Контролд оруулсан утга нь тодорхойлсон заагт (0<> RegularExpressionValidator Контролд оруулсан єгєгдлийг таны тодорхойлсон тогтмол загварт (###-###) тохирч байгаа эсэхийг шалгана. Хэрэв энэ заагт биш бол таны тодорхойлсон алдааны мэдээлэл энэ контрол дээр гарах болно CustomValidator Та server-side болон client-side функцыг тодорхой контролын агуулгыг шалгахад ашиглана. Харин энэ функц нь логик утга (true, false) буцаах ёстой. Хэрэв функц vнэн утга буцаасан бол цааш vргэлжилнэ. Хэрэв худал бол мэдээлэл энэ контрол дээр гарах болно. ValidationSummary Автоматаар бvх шалгах контролуудын алдааны мэдээллийг цуглуулаад дугаарлан, форматлан дэлгэцэнд гаргана XML XML баримтуудыг HTML-тэй хамт дэлгэцэнд гаргахад хэрэглэгдэнэ. Мєн XSLT-г ажиллуулан XML-хувирган дэлгэцэнд гаргаж чадна. None Literal label–тэй тєстэй. Дэлгэцэнд текст гаргана. Харин run-time vед шинэ vгсийг vvсгэн энэ контролд байрлуулахыг зєвшєєрдєг. None ASP.NET лекц ¹1 Thursday, March 19, 2009 8:04 AM Интернэт, интернэт архитектур 1) Интернэт : Энэ нь дэлхийн хамгийн том компьютерийн сүлжээ бөгөөд интернэтэд холбогдохын тулд заавал интернэт рүү холбондох албагүй бөгөөд интернэтэд холбоотой локаль сүлжээнд холбогдсоноор энэхүү шаардлага хангагдана. Ямар нэгэн хэрэглэгч интернэтэд холбогдож байна гэдэг нь тухайн хэрэглэгч өөрийн ISP – ийн (Internet Service Provider) локаль сүлжээ рүү холбогдож байна гэсэн үг юм. Интернэт нь дараах үйлчилгээнүүдийг явуулдаг. Үүнд: Telnet – Алсын зайнаас хандах SMTP – Simple Mail Transmission Protocol Archie – HTTP дээр үндсэлэгдсэн мэдээлэлтэй ажиллах WAIS – Wide Area Information Service NNTP – Network News Transfer Protocol NTP – Network Times Protocol Интернэтийн тархалт 2-tier системийн архитектур - Клиент нь өгөгдлийг харуулах логикийг төдийгүй өгөгдөлд хандах бизнес логикийг агуулдаг - Сервер тал нь зөвхөн өгөгдлийн серверт хандах үүрэгтэй Асуудал Ажиллагаанд оруулахад хялбар боловч шинэчлэх, өөрчлөхөд хэцүү Бизнесийн болон үзэгдэлтийн логикийг дахин ашиглахад төвөгтэй Клиент тал нь байнга шинэчлэгдэж байх ёстой Сүлжээний ашиглалт үр ашиг муутай тул интернэтийн орчинд төдийлөн зохимжгүй. 3-tier системийн архитектур Үүнээс J2EE гэсэн ойлголтыг тайлбарлая. Java™2 Platform, Enterprise Edition (J2EE) - 2-tier дэх асуудлыг шийдсэн - N-tier систем хөгжүүлэхэд гарах зардал болон хүндрэлийг маш ихээр багасгадаг - Том хэмжээний тархалттай /distributed/ системийг Java болон интернэт технологи ашиглан хөгжүүлэх архитектур юм. J2EE бүрэлдэхүүн болон боломжууд  Үндсэн технологууд - Servlets - JavaServer Pages (JPS) - EnterpriseJavaBeans (EJB)  Дэмждэг стандарт, үйлчилгээнүүдээс - Java Database Connectivity (JDBC) data access API - Remote Method Invocations (RMI) - Extensible Markup Languages(XML) - JavaIDL (Interface Definition Language) - JavaMail - JMS (Java Messaging Service) J2EE Containers J2EE Containers нь : J2EE компонентууд ажиллахад шаардлагатай орчин, контекстыг олгоно. Нөөцийн менежмент, болон бусад үйлчилгээг компонентод олгоно. - Үйлдлийн системийн процессууд - Thread гэх мэт Container үйлчилгээнүүд нь компоненетууд руугаа интерфэйсээр дамжина. N-tier систем - Нэг төрлийн бизнес логикийг олон хэлбэрээр харуулах боломжтой - Бизнес логик болон өгөгдлийн сангийн бүтцийг клиентэд нөлөөлөлөхгүйгээр өөрчлөх боломжтой - Системийг бүхэлд нь өөрчлөхгүйгээр тодорхой хэсгүүдийг өөрчлөх боломжтой Интернэт архитектур - Link Layer : энэ ойлголтонд Ethernet орно. Ethernet нь компьютерүүдийг хооронд нь холбоход шаардагдах микросхемүүд, дамжуулагчид төдийгүй мэдээлэл дамжуулах процессыг тодорхойлох программ хангамжуудыг багтаадаг. Өдгөө 100Мбит/сек хурдтайгаар мэдээлэл дамжуулах Fast Ethernet, цаашид 1Гбит/сек хурдыг хангах Gigabit Ethernet хэдийнээ бий болжээ. GPRS - General Packet Radio Service буюу гар утсаар веб хуудас үзэх, mms, sms явуулах зэрэг үйлчилгээ явуулах боломжтой. - Network Layer : IP - Internet Protocol нь сүлжээний түвшний протокол, сүлжээнүүдийн компьютеруудын хоорондын өгөгдлийг зөөдөг. - Transport Layer : TCP - Transmission Control Protocol нь зөөврийн протокол, өгөгдлийн интернетийн хавсралт програмын хооронд зөөдөг. UDP - User Datagram Protocol нь хэрэглэгчдийн датаграмын протокол, мөн программын хооронд өгөгдөл дамжуулах боловч TCP-г бодвол энгийн, найдвартай. - Application Layer : DNS - Domain Name System буюу бидний мэдэх .mn FTP - File Transfer Protocol ашиглан та өөрийн хийсэн сайтаа upload хийж шинэчлэх, мөн интернетээр файл дамжуулах боломжтой юм. HTTP - HyperText Transfer Protocol - бидний веб хийдэг протокол. POP3 - Post Office Protocol - нь гаднаас ирж байгаа майлыг зохицуулна. 110-р порт ашиглана. SMTP - Simple Mail Transfer Protocol захиаг өөр сервер рүү дамжуулах ажлыг хийнэ. 25-р порт ашиглана. TELNET - TELetype NETwork - Telnet-г ашиглан та одоо наад сууж байгаа компъютераар єєр газар байгаа компъютер луу нэвтрэн орж болно, гэхдээ vvний тулд цаад компъютераасаа зохих зєвшєєрєл авах буюу Telnet хийх урдьчилан авсан эрхтэй байх хэрэгтэй. Үүнээс зарим нэгийг нь дурьдвал FTP - File Transmission Protocol : Үүний тусламжтайгаар интернэтээр файл дамжуулах боломжтой. Ихэнх програм хангамжийн компаниуд өөрсдийн FTP серверээр төрөл бүрийн програм тараадаг. IP – Internet Protocol : Энэ нь хостуудын хооронд мэдээллийг Datagram хэлбэрээр зөөдөг. IP хаяг нь хостын болон сүлжээний хэсэг гэсэн 2 хэсэгт хуваагдах бөгөөд IP хаяг бүрт өөр өөр байдаг. 802.11 – Энэ загвар нь 1978 онд олон улсын стандарчлалын байгууллагаас нэгэн төрлийн бус төхөөрөмжүүдийг холбох сүлжээний архитектурыг дүрсэлсэн багц заалтыг боловсруулан гаргасан. Үүний дараагаар 1984 онд дахин олон улсын стандартаас нээлттэй утгаараа дахин шинэчлэгдэн гарсан. 1980 оны 2 сараас дотоод сүлжээнд стандарт тогтоохоор прожект 802-ийг боловсруулсан. Прожект 802 стандарт нь сүлжээний адаптер глобал тооцоолох сүлжээ коксиал сүлжээний хос бүхий сүлжээнд тавигдана. Прожект 802 – оор тодорхойлогдох дотоод сүлжээ нь өөрсдийн дугаар бүхий 12 категорт хуюаагдана. Үүнд: 1. 802.1 – OSI загвар ба сүлжээний удирдлага 2. 802.2 – Логик холбооны удирдлага 3. 802.3 – Ethernet сүлжээ 4. 802.4 – Market – ийн дамжуулалттай салаа топологи бүхий дотоод сүлжээ 5. 802.5 - Market – ийн дамжуулалттай цагираг топологи бүхий дотоод сүлжээ 6. 802.6 – MAN дундын зайн сүлжээ 7. 802.7 – Өргөн нэвтрүүлгийн технологи 8. 802.8 – Fibre Optic технологи 9. 802.9- Өгөгдөл яриа дамжуулах сүлжээ 10. 802.10 – Сүлжээний аюулгүй байдал 11. 802.11 - Утасгүй сүлжээ 12. 802.12 – Хүсэлтийн эрэмбийн хандалттай дотоод сүлжээ ASP.NET лекц ¹2 Thursday, March 19, 2009 7:51 AM ASP.NET-ийн тухай ASP.NET нь вэб программ (web appliction) vvсгэхэд зориулагдсан. Энэ нь ASP (Active Server Pages)-ийн бvх боломжууд дээр нэмж COM (Component Object Model) контролууд ба RAD (Rapid Application Development) технологийг UI (user interface)-жуулж загварчлахад зориулан оруулсан. Мэдээж vvний vр дvнд маш хурдан, єргєн боломжтойгоор вэбийг хєгжvvлэх юм. ASP.NET-ийн үүсэл хөгжил ASP – ийг анх 1996 онд Microsoft корпораци гаргасан. Энэ нь харьцангуй шинэ технологи ба өмнөх хувилбарыг нь хөгжүүлэн гаргасан. ASP – ийг 2 үе шатанд хөгжүүлдэг. Үүнд: • Common Gateway Interface (CGI) – хэрэглэгчийн интерфейс • Interner Server Application Programming Interface (ISAPI) – програмын интерфейс Мөн 1998 онд ASP – ийн шинэ хувилбарыг гаргасан ба энэ нь ASP 2.0 хувилбар юм. Үүний дараагаар 2.0 хувилбарыг нь өөрчлөн сайжруулж ASP 3.0 хувилбарыг гаргасан ба энэ нь платформ хамааралгүй ажилладаг болсон. Web Form-ууд Web Form-ууд нь ASP.NET-ын амин сvнс нь юм. Web Form-ууд Windows Form-уудтай маш тєстэй. Є.х тvvн дээр оршиж буй контролууд нь property, method, event-vvдээр хангагдсан. Web Form-ууд нь харагдах хэсгийг агуулсан .ASPX єргєтгєлтэй файл, формын код хэсэг нь класс файлд хадгалагдана. Хуудас хэрэглэгчийн браузераас дуудагдахад .ASPX хуудас, классыг буй DLL файлын хамт санах ойд ачаалагдана. Энэ vед init болон load vзэгдлvvд vvсэх болно. Init vзэгдэл нь .NET Framwork-ын дотоод зохицуулалтын vед vvснэ. Харин Load vзэгдэл нь хуудсыг хамгийн анх дуудагдахад, эсвэл хэрэглэгч дарсан товчлуур болон бусад контолын нєлєєгєєр дахин унших vед дуудагдана. Хуудас бvрэн хэрэглэгдээд дууссан бол Unload vзэгдэл vvсэн санах ойгоос чєлєєлєгдєх болно. Хэрэглэгч Web Form-ын товчлуур дээр дарах vед энэ нь сервер лvv дамжин, хуудасны бvх мэдээлэл ижил хуудас руу байрлуулагдан, хуудас дахин vvсэн, vзэгдэл ажиллах болно. Контролд тулгуурласан програмчлал Контролд тулгуурласан програмчлал нь энгийн програмчлалтай нэгэн ижил ойлголт. Десктоп програм хангамжийн сангууд контролд тулгуурласан програмчлалд ашиглагддаг. Програмчлал —Програм нь контролуудын цуглуулгаас тогтоно Контрол бүр нь өөр өөрийн үүрэгтэй. Хөгжүүлэгч контролуудын онцлогоос хамааран ашиглах боломжтой Веб програм хийх контролд тулгуурласан програмчлал ASP.NET технологи нь веб програм хөгжүүлэхэд контролд тулгуурласан програмчлалыг ашиглана • Server-side обьектуудыг хуудас дээр үүсгэнэ • Server-side обьектууд нь HTML байдлаар харагдана • HTTP стандартын Request/Response архитектур дээр суурилна Зарим десктоп програмын ойлголтуудыг агуулна Server-side контролууд Веб форм нь: • Server-side сервер дээр байрладаг бөгөөд хэрэглэгчид HTML байдлаар харагдана. • HTML-дrunat=server бичлэгийгашиглан .aspxхуудас тодорхойлно • Server-side код нь ID ашиглан тодорхойлогддог • Контролууд нь Page классаас удамшсан өөрийн классд гишүүн өгөгдөл болж нэмэгддэг. Server-side контролууд төлөвөө удирдах боломжтой • GET request –ээр хуудас анхны утгаа авдаг (URL) • POST request –ээр POST body-д тодорхойлсон утгуудыг илгээнэ HTML контролууд Та HTML контролуудыг FrontPage болон бусад редакторуудыг ашиглан хэрхэн vvсгэж ашиглахыг мэдэх биз ээ. Web Form-ууд дээр ч мєн vvнийг хэрэглэх боломжтой. Жишээ нь та textbox vvсгэх гэж буй бол дараах кодыг "<", ">" хашилтанд бичнэ. input type=”text” id=txtFirstName size=25. Дараах контрол vvснэ. VS.Net хэрэглэн vvсгэж буй бол Toolbox цонхоос (HTML tab) TextField-ийг сонгон, HTML хуудас дээр зурахад хангалттай. Ta ID-г контрол бvрдээ оноож єгснєєр client-side JavaScript кодыг бичиж vзэгдлvvдийг ашиглах боломжтой болно. Жишээ нь: OnBlur - контрол фокусаа алдах vед OnChange – контролын утга єєрчлєгдєхєд OnClick – контрол дээр товшилт хийхэд OnFocus – контрол фокустай болоход OnMouseOver – хулгана контрол дээгvvр зєєгдєхєд Web Service-vvд ASP.NET-ийн єєр нэг чанар бол Web Service-vvдийг vvсгэх. Web Service нь HTTP интерфайсээс дуудагддаг объект юм. Энэ объект нь янз бvрийн vйлчилгээ vзvvлдэг ба ямар ч єгєгдлийг XML форматаар буцаадаг. Энэ объект нь SOAP (Simplified Object Access Protocol)-оор дамжин дуудах процедурын нэр, процедурын параметр руу дамжуулах єгєгдєл бvхий зарим XML-ийг дуудагддаг. Web Service нь .NET-ийн ямар ч хэл дээр бичигдэн, аль платформ дээр ажиллана. Web Service-ийг .NET дээр vvсгэхэд Public method-ууд бvхий класс vvснэ. Энэ Public method бvр нь Web Service vзvvлэхэд дуудагддаг. Та .NET дээр vvсгэсэн Web Service-ийг компляци хийхэд холбоо бvхий файлууд автоматаар vvсэх болно. Энэ файлууд нь Web Service-ийн танилцуулга, Web Service-ийг нээж олоход хэрэглэгдэнэ. PHP болон бусад Вэб програмчлалын хэлvvдийн ялгаа PHP is a server-side, cross-platform, HTML embedded scripting language. РНР бол сэрвер талын, платформ хамааралгvй, HTML холилдсон, вэб хэл. Дээрх тодорхойлолтыг тайлбарлъя. 1. Сэрвер талын -- Бvх РНР кодууд сэрвер дээр байрлах бeгeeд сэрвер дээр eгeгдeл нь гvйцэтгэгдэнэ. 2. Платформ хамааралгvй -- РНР кодыг Unix, Windows NT, Macintosh болон бусад vйлдлийн системтэй сэрвер дээр ажиллуулж болно. 3. HTML холилдсон -- РНР кодыг HTML кодын дотор хольж болно. 4. Вэб хэл -- Вэб хэл нь програмын хэлээс ялгаатай. Вэбийн хэлээр бичсэн програм нь браузэрын туслалцаатайгаар ажилладаг бол програмын хэлээр бичсэн програм eeрee биеэ дааж ажилладаг. Тэгэхээр РНР бусад вэб хэлээс юугаараа давуутай вэ? Вэб барихад танд байгаа бусад сонголтуудаас дурдвал HTML, CGI, ASP, JSP ба CFML. 1. HTML -- Hyper Text Markup Language 2. CGI -- Common Gateway Interface 3. ASP -- Active Server Pages 4. JSP -- Java Server Pages 5. CFML -- Cold Fusion Markup Language РНР бусдаасаа хурдан, найдвартай ажилладаг, сурахад хялбар, олон vйлдэл гvйцэтгэдэг, ёрeнхийдee "супер". Тэгэхээр бусад хэлний тухай тайлбарлахгvй бол хангалтгvй сонсогдож байна. CGI код бичихийн тулд вэбмастер Perl, Python эсвэл C зэрэг хэл мэддэг байх шаардлагатай. Дээрх хэлvvд бол вэб хэл биш, програмын хэл. Програмын хэл сурахад цаг, хeдeлмeр, мeнгe их гарздана. Ёрдee л вэб програм бичихийн тулд бvтэн програмын хэл сурах бол илvv vйлдэл. Хэрвээ вэбээс програмчлал руу шилжих зорилготой байгаа нeхцeлд бол ондоо хэрэг. HTML хэл бол вэбийг бvтээх хэл болохоос ямар нэг vйлдэл гvйцэтгэх чадваргvй. Иймээс зeвхeн STATIC хуудас хийхэд хэрэглэнэ. ASP код бичихийн тулд вэбмастер Visual Basic програмын хэлийн VB Script хэл эзэмшсэн байх шаардлагатай. ASP.NET нь вэб программ (web appliction) vvсгэхэд зориулагдсан. Энэ нь ASP (Active Server Pages)-ийн бvх боломжууд дээр нэмж COM (Component Object Model) контролууд ба RAD (Rapid Application Development) технологийг UI (user interface)-жуулж загварчлахад зориулан оруулсан. Мэдээж vvний vр дvнд маш хурдан, eргeн боломжтойгоор вэбийг хeгжvvлэх юм. JSP бичихэд JAVA програмын хэл мэддэг байх хэрэгтэй Энэ технологи нь Jakarta Tomcat web server-г ашигладаг. Програмчлалын хэрэгслийн хувьд JDK буюу Java Development Kit-г ашигладаг. Энэ нь .jsp eргeтгeлтэй файлыг Tomcat web server Java Run Time Enviromnet буюу JRE-г ашиглан түүнийг боловсруулж үр дүнг web browser-руу илгээдэг. JSP технологийн бусад web програмчлалын технологиудаас ялгагдах давуу тал нь тэрээр JDK-ийн eндeр боломж бүхий классуудыг ашиглах болон eeр дээрээ Java-ийн сүлжээний технологийг ашиглах бүрэн боломжийг олгож eгдeг. CFML Cold Fusion бол РНР -д дeхeж ирнэ. Сурахад хялбар, HTML холилдсон вэб хэл. Тагуудыг ашиглаж бичдэгээрээ бусдаасаа ялгаатай. Тэгэхээр зарим хvн JavaScript-н талаар бодож байж магадгvй. JavaScript хэл бол сэрвер талын бус, хэрэглэгчийн талын вэб хэл. Иймээс бидэнд хэрэгтэй гэж бодохгvй байна. Яагаад гэхээр бид нар гол нь сэрвер талын вэб програм бичих талаар хойшдоо хэлэлцэх болно. РНР -ын жинхэнэ ид шид нь датабэйстэй холбогдож дата буюу мэдээлэлтэй харьцах. Бусад сэрвер талын вэб хэлvvдээс олон тeрлийн датабэйстэй холбогдож чаддагаараа онцлог. Доор хэдхэнийг дурдвал: MySQL Oracle Access SQL PostgreSQL mSQL SyBASE ... Бусад жишээнээс дурдвал ASP хуудсууд Microsoft Access-тэй харьцдаг бa 2-уулангийх нь ард Microsoft байж байхад РНР бараг бvх тeрлийн датабэйс програмтай холбогдож чаддагаараа давуу. Java Service Page Java Service Page-нь Sun Solaris корпорацийн хөгжүүлэн бий болгосон Java програмчлалын технологи дээр үндэслэсэн web програмчлалын хэрэгсэл юм. Энэ технологи нь Jakarta Tomcat web server-г ашигладаг. Програмчлалын хэрэгслийн хувьд JDK буюу Java Development Kit-г ашигладаг. Энэ нь .jsp өргөтгөлтэй файлыг Tomcat web server Java Run Time Enviromnet буюу JRE-г ашиглан түүнийг боловсруулж үр дүнг web browser-руу илгээдэг. Tomcat web server өөр нэг онцлог тал нь өөрөө Apache web server-ийн хөгжлийн ондоо нэг хувилбар юм. Өөрөөр хэлбэл Apache технологийг Java технологитой хамтран ашиглах бололцоог олгосон явдал юм. JSP технологийн бусад web програмчлалын технологиудаас ялгагдах давуу тал нь тэрээр JDK-ийн өндөр боломж бүхий классуудыг ашиглах болон өөр дээрээ Java-ийн сүлжээний технологийг ашиглах бүрэн боломжийг олгож өгдөг. JSP кодыг *.jsp өрөгөтгөлтэй файлд хадгалах бөгөөд ASP-ийн tag-ийг хэрэглэдэггүй мөн PHP-ын tag-г хэрэглэдэггүй, шууд бичдэг. Server үүнийг java код хэмээн таньж түүнийг compiler-т илгээж үр дүнг browser-т илгээдэг. ASP, PHP-ийн адил код нь сервер дээр боловсруулагдаж хэрэглэгч рүү илгээгддэг. Иймээс хэрэглэгч browser дээрээс кодыг харах боломжгүй байдаг. Хамгийн гол давуу чанар нь Java технологийн хэрэгжилт бөгөөд Oracle, PostgreSql, Tyrix, MySql баазуудтай болон аль ч төрлийн ODBC холболт хийсэн баазруу холбогдож чаддаг. Гэхдээ энэ бүх боломжийг JSP ямар ч өөрчлөлтгүйгээр JDBC-г бүрэн авч ашигладаг. Энд panel.tag file-д өөрийн гэсэн tag-г тодорхойлж түүнийгээ ene.jsp хуудсанаас <%@ %> tag-ын тусламжтай tags гэсэн folder дахь бүх tag file-ийг import хийж түүнийгээ ашигласан байна. Мөн өөр нэг давуу тал нь өөрийн үүсгэсэн tag-д аргумент дамжуулах боломж юм. JSP-Cookies Cookie нь вэб серверээс клиент руу өгөгдлийг маш бага хэмжээгээр явуулж байдаг. Cookie нь вэбээр аялах үед үүссэн клиент дээрх мэдээллийн нэг хэсэг бөгөөд text төрлийн багахан файл юм. Мөн клиент дээр хадгалагдсан бага хэмжээний өгөгдлийг ашиглан урьд нь хандаж байсан сайтыг таних. Cookie – хэрэглэгчийн browser дээр ямар нэгэн хувьсагчийг үлдээх үйлдлийг хэлнэ. Хувьсагч нь тодорхой утгатай эсвэл утгагүй байж болно. cookie тодорхой хугацааны дараа арилдаг байж болно. Вэб сайт дээр ямар нэгэн өгөгдөл гарч ирэхээс өмнө Setcookie дуудагдсан байх ёстой. Cookie class JSP cookie нь javax.servlet.http.Cookie class-ийн нэг обьект юм. Энэ класс нь coolie-г үүсгэдэг. Мэдээллийг бага багаар вэб браусер луу явуулж тэндээ хандгалан дараа нь сервер луу буцаан илгээдэг. Хэрэглэгийн IP хаяг олох Тухайн хэрэглэгчийн IP хаягыг шалгаж мэдсэнээр аль улсаас холбогдож байгааг мэдэж болдог. Мөн шаардлагатай бол дэлгэрэнгсй бусад мэдээлэлийг нь олж болно. $ip = getenv("REMOTE_ADDR"); print "Taны ip хаяг: ".$ip.""; $REMOTE_ADDR, $_SERVER["REMOTE_ADDR"];, getenv("REMOTE_ADDR"); эдгээр нь бvгд ижилхэн хэрэглэгчийн IP хаягийг олох vvрэгтэй. Хуудас автоматаар шилжvvлэх window.location="(http://javascriptkit.com" //change below target URL to your own var targetURL="http://namkhai.blogspot.com/" //change the second to start counting down from var countdownfrom=10 var currentsecond=document.redirect.redirect2.value=countdownfrom+1 function countredirect(){ if (currentsecond!=1){ currentsecond-=1 document.redirect.redirect2.value=currentsecond } else{ window.location=targetURL return } setTimeout("countredirect()",1000) } countredirect() IP хаягаар нь шvvж хандах эрхийг нь хаах Жишээ нь: Манай компани ажилчдынхаа pc- г зарим сайтруу, мөн yahoo мессенжер лүү орох эрхийг нь хаагсан байдаг.Бvр мэдээллийн технелогийн хэлтсийнхээ хүмүүсийнхээ мессенжерийг хvртэл хаадаг шүү. Доорхи PHP код нь таны вэб сайтыг хэрэглэгчдээс хэн нэг нь таалагдахгvй байгаа бол IP хаягаар нь шvvж хандах эрхийг нь хязгаарлах болно $filename = "blocked.txt" // 1 $handle = fopen($filename, "r"); // 2 $addr = fread($handle, filesize($filename)); fclose($handle); $ip = $REMOTE_ADDR; // 3 if(eregi("|".$ip."|", $addr)){ // 4 echo "Та хандах эрхгvй. Таны сайтруу хандах эрхийг хаасан байна."; exit(); // 5 }else{ echo "Тавтай морилно уу."; // 6 } Эхлээд та ямар нэгэн .TXT (жишээ нь blocked.txt) төрлийн файл нээж vvсгээд тэр дотроо хаах IP хаягнуудаа |192.168.1.1| гэх мэт бvтэцтэй бичих хэрэгтэй. Мэдээж олон хаягыг vргэлжлvvлэн бичиж болно. / Ж.нь: |127.168.1.1||255.255.255.255||192.168.1.255|/ 1 - Хаагдсан IP хаягнуудыг бичиж хадгалсан TXT файлын нэр / өөр директорт байгаа бол замыг нь цуг бичнэ/ 2 - Энэ хэсэгт "blocked.txt" файлын агуулгыг $addr хувьсагчид олгож байна. 3 - Хэрэглэгчийн IP хаягыг олж байна. 4 - eregi(); функц нь тэмдэгт мөр дундаас зааж өгсөн тэмдэгтийг /мөр байж болно/ хайж шалгадаг ба хэрэв байвал TRUE байхгvй бол FALSE утга буцаадаг. Манай энэ тохиолдолд Хэрэглэгчийн IP хаяг "blocked.txt" бичигдсэн эсэхийг шалгаж байна. 5 - IP хаяг "blocked.txt" файлд бичигдсэн байгаа болохоор цааш хандах эрхийг хааж байна. exit(); функц нь vйлдлийг шууд зогсоодог ба энэ мөрөөс цааш хуудас уншигдахгvй шууд зогсоно. IP нь хаагдсан хэрэглэгч энэ мөрөөс цаашхи ямарч мэдээлэл vзэж чадахгvй гэсэн vг.
start=-49 , cViewSize=50 , cPageCount=1

1 сэтгэгдэл:

null
Зочин

сайн болж

Сэтгэгдэл үлдээх



(нийтэд харагдахгүй)

(оруулах албагүй)
(HTML синтакс зөвшөөрөгдөөгүй)


(Зурган дээрх тоог оруулна уу)